Οἱ ἀπαντήσεις τῆς Γερόντισσας

Ἡ ἡμέρα μιᾶς μοναχῆς ἀρχίζει ἀπὸ τὴ νύχτα

Στὸ μοναστήρι ἡ ἡμέρα δὲν μοιράζεται σὲ «διακονία» καὶ «ἐλεύθερο χρόνο», ἀλλὰ σὲ προσευχὴ καὶ διακονία. Ὅπως λέει ὁ ψαλμός: «Μεσονύκτιον ἐξηγειρόμην τοῦ ἐξομολογεῖσθαί σοι» (Ψαλμ. 118,62).

Ἕνα ἐνδεικτικὸ πρόγραμμα

• 04:00 – Ἔγερση καὶ κανόνας στὸ κελλί: εὐχή, μετάνοιες, κομποσχοίνι. (αὐτό ποικίλλει ἀνάλογα μέ τό μοναστήρι καί τό πρόγραμμα πού δίνει σέ κάθε μοναχή ἡ γερόντισσα). Δηλ. ὁ κανόνας μπορεῖ νά γίνεται καί ἄλλες ὧρες τίς ἡμέρας.
• 05:00 – Μεσονυκτικό, Ὄρθρος καί Θεία Λειτουργία (τίς ἡμέρες πού τελεῖται Θεία Λειτουργία). Διαφορετικά οἱ μοναχές καθημερινά θά διαβάσουν τόν Ὄρθρο.
• 08:00 – Τράπεζα κάποιο πρωϊνό ἢ λίγη ἀνάπαυση, μελέτη, κανόνας.
• 09:30–12:30 – Διακονήματα: ἐργόχειρα, κουζίνα, κῆπος, ἀρχονταρίκι, ἐκκλησία καί ὅ,τι διακονήματα ἔχει κάθε μοναστήρι.
• 12:30 – Κοινὴ τράπεζα, μὲ ἀνάγνωση ἀπὸ βίους Ἁγίων.
• 13:00–14:00 – Πλύσιμο πιάτων, τακτοποίηση κουζίνας καί τράπεζας.
• 14:00–15:30 – Ξεκούραση, μελέτη.
• 15:30 – Διακονήματα (ἑτοιμασία καντηλιῶν κλπ)
• 17:00 – Ἑσπερινός, ἀπόδειπνο, χαιρετισμοί τῆς Παναγίας μας.
• 18:30 – Βραδινή τράπεζα
• 19:00 – Τακτοποίηση κουζίνας πλύσιμο πιάτων κλπ.
• 20:00 –21:00 Χρόνος πού συμπληρώνονται κάποιες ἐκκρεμότητες γιά τήν αὐριανή μέρα. Κάθε ἀδελφή τακτοποιεῖ τά τοῦ διακονήματός της καί μετά μπορεῖ νά εἰσέλθει στό κελλί της γιά μελέτη καί προσευχή.

Οἱ ὧρες ἀλλάζουν ἀνάλογα μὲ τὴν ἐποχή, τὶς νηστεῖες καὶ τὶς ἑορτές.

Τὸ μυστικὸ τοῦ προγράμματος πού δίνει δύναμη στήν κάθε μοναχή

Ἡ εὐχὴ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με» δὲν σταματᾶ στὴν ἐκκλησία. Συνεχίζεται στὰ χέρια ποὺ πλέκουν, στὴν κουζίνα, στὸν κῆπο. Ἔτσι ὅλο τὸ 24ωρο γίνεται, ὅσο μπορεῖ, μιὰ προσευχή: «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσ. 5,17).

Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐνδεικτικὰ

Κάθε μοναστήρι ἔχει τὴ δική του τάξη, καὶ κάθε μοναχὴ τὸν δικό της δρόμο. Στὸ μοναστήρι ὑπάρχει ζωντανὴ ἐπικοινωνία μὲ τὴ Γερόντισσα, ἡ ὁποία, ὡς μητέρα, γνωρίζει τὴν κάθε ἀδελφή. Ἐκείνη μπορεῖ νὰ κανονίσει τὸ πρόγραμμα, τὸν κανόνα καὶ τὰ διακονήματα τῆς κάθε μοναχῆς ἀνάλογα μὲ τὶς ἀνάγκες της, τὴν ὑγεία της, τὶς δυνάμεις της καὶ τὴν πνευματική της πορεία. Ἔτσι τὸ πρόγραμμα δὲν γίνεται βάρος, ἀλλὰ βοήθεια γιὰ τὴν κάθε ψυχή.

Γιὰ ὅποια σκέφτεται τὴ μοναχικὴ ζωὴ

Τὸ πρόγραμμα δὲν γνωρίζεται ἀπὸ τὸ χαρτί. Ὅποια σκέφτεται νὰ γίνει μοναχή, χρειάζεται νὰ μείνει γιὰ ἕνα διάστημα μὲ τὴ συγκεκριμένη ἀδελφότητα, νὰ ζήσει τὸ πρόγραμμα στὴν πράξη καὶ νὰ δεῖ ἂν τὸ σηκώνει. Ὅταν ὑπάρχει γνήσια μοναχικὴ κλήση, τὸ πρόγραμμα δὲν κουράζει· δίνει χαρὰ καὶ ἀνάπαυση στὴν ψυχή.

Τί λένε οἱ στίχοι

«Σύνετε δὴ ταῦτα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι τοῦ Θεοῦ, μήποτε ἁρπάσῃ καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ ῥυόμενος» (Ψαλμ. 49,22). Καὶ γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ στηρίχτηκε στὸν πλοῦτο καὶ στὴν κακία του: «ὁ Θεὸς καθελεῖ σε εἰς τέλος… καὶ τὸ ῥίζωμά σου ἐκ γῆς ζώντων» (Ψαλμ. 51,7). Τὰ λόγια εἶναι αὐστηρά, ἀλλὰ δὲν εἶναι λόγια ἐκδίκησης.

Ἡ Γραφὴ μιλᾶ στὴ δική μας γλώσσα

Οἱ Πατέρες λένε ὅτι ἡ Γραφὴ μιλᾶ γιὰ τὸν Θεὸ «ἀνθρωποπαθῶς», μὲ συγκατάβαση, γιὰ νὰ μᾶς ξυπνήσει. Ὅπως ὁ πατέρας ποὺ φωνάζει στὸ παιδί του «θὰ καεῖς!» ὅταν πλησιάζει τὴ φωτιά: δὲν ἀπειλεῖ, προστατεύει. Ὁ Μέγας Βασίλειος ἔγραψε ὁλόκληρη ὁμιλία μὲ τίτλο «Ὅτι οὐκ ἔστιν αἴτιος τῶν κακῶν ὁ Θεός».

Ἡ «τιμωρία» εἶναι ἡ ἀπομάκρυνση

• Ὁ ἄνθρωπος ξεχνᾶ τὸν Θεό καὶ κόβεται μόνος του ἀπὸ τὴ ρίζα τῆς ζωῆς, ὅπως τὸ κλαδὶ ποὺ ξεκόβεται ἀπὸ τὸ δέντρο.
• Ὁ Θεὸς προειδοποιεῖ πρὶν συμβεῖ, γιατί θέλει νὰ γυρίσουμε, ὄχι νὰ χαθοῦμε: «οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ» (Ἰεζ. 33,11).
• Καὶ ὅταν παιδαγωγεῖ, τὸ κάνει γιὰ θεραπεία: «ὃν ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει» (Ἑβρ. 12,6).

Ὁ ἴδιος ψαλμὸς 49 κλείνει μὲ ὑπόσχεση: σὲ ὅποιον προσφέρει «θυσίαν αἰνέσεως», ὁ Θεὸς θὰ δείξει «τὸ σωτήριον» Του (Ψαλμ. 49,23).

Δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Θεὸς ἔφυγε

Ὁ Θεὸς δὲν ἀπομακρύνεται· «ἐγγὺς Κύριος πᾶσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν» (Ψαλμ. 144,18). Ἀλλάζει μόνο αὐτὸ ποὺ αἰσθανόμαστε ἐμεῖς. Οἱ Πατέρες τὸ λένε «παραχώρηση» ἢ «ἀπόσυρση τῆς αἰσθητῆς χάριτος»: ὁ Θεὸς κρύβει γιὰ λίγο τὴ γλυκύτητα, ὄχι τὸν Ἑαυτό Του.

Γιατί τὸ ἐπιτρέπει

Ὅπως ἡ μητέρα ποὺ ἀφήνει τὸ χέρι τοῦ παιδιοῦ γιὰ νὰ μάθει νὰ περπατᾶ, ἔτσι κι ὁ Θεός. Ὁ ἅγιος Σιλουανὸς ἔλεγε ὅτι ἡ ψυχὴ χάνει τὴ χάρη γιὰ νὰ μάθει τὴν ταπείνωση καὶ νὰ τὴ ζητᾶ μὲ περισσότερη λαχτάρα. Ἡ πίστη ὡριμάζει ὅταν ἀγαπᾶμε τὸν Θεὸ καὶ χωρὶς νὰ Τὸν «νιώθουμε».

Τί κάνουμε στὴν τρικυμία

• Δὲν σταματοῦμε: Προσευχή, ἐξομολόγηση, Θεία Κοινωνία συνεχίζονται, καὶ ὅταν εἶναι «ξερές».
• Ἐλέγχουμε μὲ ἁπλότητα ἂν κάτι μᾶς βαραίνει: μιὰ κρυφὴ ἐπιθυμία, μιὰ ἀσυγχωρησία, μιὰ ὑπερηφάνεια. Τὰ λέμε στὸν πνευματικό.
• Λέμε τὴν προσευχὴ τοῦ Πέτρου: «Κύριε, σῶσόν με» (Ματθ. 14,30). Ἐκεῖνος ἁπλώνει ἀμέσως τὸ χέρι.

Ἡ θάλασσα ταράζεται, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα στὸ πλοῖο, ἀκόμη κι ὅταν μοιάζει νὰ κοιμᾶται.

Σκεπάζω σημαίνει δὲν ἐκθέτω

«Ἡ ἀγάπη καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν» (Α΄ Πέτρ. 4,8). Σκεπάζω τὸν ἀδελφό μου σημαίνει δὲν διηγοῦμαι τὸ λάθος του, δὲν τὸ σχολιάζω, δὲν τὸ κρατῶ γιὰ ὅπλο. Ἔτσι ἔκαναν ὁ Σὴμ καὶ ὁ Ἰάφεθ: σκέπασαν τὸν πατέρα τους τὸν Νῶε περπατώντας ἀνάποδα, γιὰ νὰ μὴ δοῦν τὴ γύμνωσή του (Γέν. 9,23).

Ἀρχίζει ἀπὸ τὸν λογισμό

Ὁ ἀββᾶς Μωυσῆς πῆγε στὴ σύναξη ὅπου θὰ ἔκριναν ἕναν ἀδελφὸ κρατώντας ἕνα τρύπιο καλάθι γεμάτο ἄμμο: «Οἱ ἁμαρτίες μου τρέχουν πίσω μου καὶ δὲν τὶς βλέπω, καὶ ἦρθα σήμερα νὰ κρίνω ξένες;» Ὅταν θυμᾶμαι τὶς δικές μου πτώσεις, σιωπῶ εὔκολα γιὰ τὶς ξένες.

Τί κάνουμε στὴν πράξη

• Σιωποῦμε: Δὲν μεταφέρουμε τὸ λάθος του σὲ τρίτους, οὔτε «γιὰ προσευχή».
• Μιλᾶμε στὸν ἴδιο, μὲ ἀγάπη καὶ ἰδιαιτέρως: «ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου» (Ματθ. 18,15).
• Προστατεύουμε τοὺς ἀδυνάμους: Ἂν ἡ πτώση του βλάπτει ἄλλους, ἰδίως παιδιά, μιλᾶμε στὸν πνευματικὸ ἢ σὲ ὅποιον μπορεῖ νὰ βοηθήσει. Σκεπάζω δὲν σημαίνει ἐπικροτῶ.
• Προσευχόμαστε: «Κύριε, σῶσε τὸν ἀδελφό μου, καὶ ἐμένα μαζί του».

Ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ δὲν εἶναι θόρυβος

Ὅταν ὁ προφήτης Ἠλίας περίμενε τὸν Θεὸ στὸ ὄρος Χωρήβ, ὁ Κύριος δὲν φανερώθηκε μέσα στὸν σφοδρὸ ἄνεμο, οὔτε στὸν σεισμό, οὔτε στὴ φωτιά. Φανερώθηκε σὲ «φωνὴ αὔρας λεπτῆς» (Γ΄ Βασ. 19,12). Ἔτσι μιλάει συνήθως ὁ Θεός: ἥσυχα, ταπεινά, χωρὶς νὰ ἐκβιάζει. Γι᾿ αὐτὸ τὴ φωνή Του δὲν τὴν ἀκοῦμε μὲ τὰ αὐτιά, ἀλλὰ μὲ μιὰ καρδιὰ ποὺ ἡσυχάζει.

Ποῦ ἀκοῦμε τὴ φωνή Του

• Στὴν Ἁγία Γραφή. Ὅταν διαβάζουμε τὸ Εὐαγγέλιο μὲ προσευχή, κάποια φράση «μᾶς ἀγγίζει» καὶ καταλαβαίνουμε ὅτι ἀπευθύνεται σὲ μᾶς. Αὐτὸ εἶναι φωνὴ Θεοῦ.
• Στὴ συνείδηση. Ἡ φωνὴ ποὺ μᾶς ἐλέγχει γιὰ τὸ κακὸ καὶ μᾶς σπρώχνει πρὸς τὸ καλὸ εἶναι ἕνα ἐσωτερικὸ κήρυγμα τοῦ Θεοῦ.
• Στὴν Ἐκκλησία καὶ στὸν πνευματικό. «Ὁ ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει», λέει ὁ Κύριος στοὺς μαθητές Του (Λουκ. 10,16). Ἡ ταπεινὴ συμβουλὴ τοῦ πνευματικοῦ μας προστατεύει ἀπὸ τὸ νὰ μπερδέψουμε τὸ δικό μας θέλημα μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ.
• Στὰ γεγονότα τῆς ζωῆς. Μιὰ πόρτα ποὺ κλείνει, μιὰ συνάντηση, μιὰ δοκιμασία μπορεῖ νὰ εἶναι λόγια τοῦ Θεοῦ, ποὺ τὰ καταλαβαίνουμε συχνὰ ἀργότερα.

Πῶς μαθαίνω νὰ ἀκούω

Ὁ Κύριος λέει: «Τὰ πρόβατα τὰ ἐμὰ τῆς φωνῆς μου ἀκούει, κἀγὼ γινώσκω αὐτά, καὶ ἀκολουθοῦσί μοι» (Ἰω. 10,27). Τὸ πρόβατο ἀναγνωρίζει τὴ φωνὴ τοῦ ποιμένα, ἐπειδὴ ζεῖ κοντά του. Ἔτσι καὶ ἐμεῖς:

• Μὲ σιωπή. Κλείνουμε λίγο τὸ κινητὸ καὶ τὸν θόρυβο τῆς ἡμέρας.
• Μὲ προσευχή, ὅπως ὁ μικρὸς Σαμουήλ: «Λάλει, Κύριε, ὅτι ἀκούει ὁ δοῦλός σου» (Α΄ Βασ. 3,9).
• Μὲ ὑπακοή. Ὅποιος ἐφαρμόζει ὅσα ἤδη ἄκουσε, ἀκούει καὶ περισσότερα.
• Μὲ προσοχὴ στὴν καρδιά. «Σήμερον ἐὰν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε, μὴ σκληρύνητε τὰς καρδίας ὑμῶν» (Ψαλμ. 94,7-8).

Ἕνα σημάδι διάκρισης: Ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ φέρνει εἰρήνη, ταπείνωση καὶ ἀγάπη, ἀκόμη κι ὅταν μᾶς ἐλέγχει. Ὅ,τι φέρνει ταραχή, ἔπαρση ἢ ἀπελπισία δὲν εἶναι ἀπὸ τὸν Θεό.

«Καὶ μετὰ τοῦ πνεύματός σου»

Στὴ Θεία Λειτουργία ὁ ἱερέας μᾶς εὐλογεῖ: «Εἰρήνη πᾶσι» ἢ «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ… εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν». Ὁ λαὸς ἀπαντᾷ: «Καὶ τῷ πνεύματί σου» ἢ «Καὶ μετὰ τοῦ πνεύματός σου». Δηλαδή: ἡ εἰρήνη καὶ ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ νὰ εἶναι καὶ μὲ τὴ δική σου ψυχή.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐξηγεῖ ὅτι μὲ αὐτὴ τὴν ἀπάντηση ὁ λαὸς ὁμολογεῖ τὴν παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὸν ἱερέα. Ὁ ἱερέας δὲν ἐνεργεῖ μὲ δική του δύναμη, ἀλλὰ μὲ τὴ χάρη τοῦ Πνεύματος ποὺ ἔλαβε στὴ χειροτονία.

Ἡ ἀπάντηση φανερώνει ἐπίσης ὅτι ἡ Λειτουργία εἶναι κοινὸ ἔργο ἱερέα καὶ λαοῦ. Ὁ ἱερέας εὔχεται γιὰ τὸν λαό, καὶ ὁ λαὸς εὔχεται γιὰ τὸν ἱερέα. Κανεὶς δὲν εἶναι θεατής. Ὅλοι προσευχόμαστε ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον, ὡς ἕνα σῶμα.

Ὁ κίνδυνος εἶναι παλιός

Ἤδη στὴν Κόρινθο οἱ πιστοὶ ἔλεγαν: «Ἐγὼ μέν εἰμι Παύλου, ἐγὼ δὲ Ἀπολλώ, ἐγὼ δὲ Κηφᾶ». Καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἀπαντᾷ αὐστηρά: «μεμέρισται ὁ Χριστός; μὴ Παῦλος ἐσταυρώθη ὑπὲρ ὑμῶν;» (Α΄ Κορ. 1,12-13). Ἡ προσωπολατρεία δὲν εἶναι εὐλάβεια. Εἶναι ἡ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ ποὺ σταματάει σὲ ἕναν ἄνθρωπο.

Ὁ γνήσιος πνευματικὸς ὁδηγεῖ πέρα ἀπὸ τὸν ἑαυτό του

Τὸ μέτρο τὸ ἔδωσε ὁ Πρόδρομος: «ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι» (Ἰω. 3,30). Ὁ ἀληθινὸς πνευματικὸς πατέρας δὲν δένει τὶς ψυχὲς ἐπάνω του. Τὶς ἐλευθερώνει καὶ τὶς φέρνει στὸν Χριστό: «ὥστε οὔτε ὁ φυτεύων ἐστί τι οὔτε ὁ ποτίζων, ἀλλ᾿ ὁ αὐξάνων Θεός» (Α΄ Κορ. 3,7). Καὶ ὁ Κύριος μᾶς θυμίζει: «εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ καθηγητής, ὁ Χριστός· πάντες δὲ ὑμεῖς ἀδελφοί ἐστε» (Ματθ. 23,8).

Πῶς τὴ διακρίνουμε

Χρειάζεται προσοχὴ ὅταν:

• ὁ ἄνθρωπος θεωρεῖται ἀλάθητος καὶ κάθε ἀμφιβολία λογίζεται «ἁμαρτία»,
• τὰ παιδιὰ ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὴν οἰκογένεια ἢ ἀπὸ τὴν ἐνορία τους,
• ἐπικρατεῖ μυστικότητα καὶ φόβος ἀντὶ γιὰ εἰρήνη καὶ ἐλευθερία,
• ἡ ὑπακοὴ ἐπεκτείνεται σὲ ὅλες τὶς ἀποφάσεις τῆς ζωῆς, χωρὶς διάκριση.

Τί μποροῦν νὰ κάνουν οἱ γονεῖς

• Ὄχι μετωπικὴ σύγκρουση. Ἂν κατηγορήσετε μὲ θυμὸ τὸν ἄνθρωπο ποὺ θαυμάζουν, τὰ παιδιὰ θὰ κλειστοῦν ἀκόμη περισσότερο. Κρατῆστε ἀνοιχτὴ τὴν πόρτα τῆς καρδιᾶς σας.
• Ἀκοῦστε τα. Ρωτῆστε τί βρῆκαν ἐκεῖ. Συχνὰ ἡ προσκόλληση γεμίζει ἕνα κενὸ ἀγάπης, ἀναγνώρισης ἢ ἀσφάλειας. Αὐτὸ τὸ κενὸ χρειάζεται φροντίδα.
• Μιλῆστε γιὰ τὸν Χριστό, ὄχι ἐναντίον προσώπων. Ὅταν τὰ παιδιὰ γνωρίσουν τὴν ἐλευθερία τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, θὰ βάλουν μόνα τους τοὺς ἀνθρώπους στὴ σωστή τους θέση. Στὴ Λύστρα, ὅταν τὰ πλήθη θέλησαν νὰ τιμήσουν ὡς θεοὺς τὸν Παῦλο καὶ τὸν Βαρνάβα, ἐκεῖνοι φώναξαν: «καὶ ἡμεῖς ὁμοιοπαθεῖς ἐσμεν ὑμῖν ἄνθρωποι» (Πράξ. 14,15).
• Ζητῆστε βοήθεια ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία. Μιλῆστε μὲ τὸν ἐφημέριο τῆς ἐνορίας σας ἢ μὲ ἕναν διακριτικὸ πνευματικό. Ὅπου ὑπάρχει σοβαρὸ πρόβλημα, ἡ οἰκογένεια μπορεῖ νὰ ἀπευθυνθεῖ μὲ ταπείνωση καὶ στὸν Ἐπίσκοπο τοῦ τόπου.
• Προσευχηθεῖτε μὲ ὑπομονή. Ἡ καρδιὰ τῶν παιδιῶν σας εἶναι στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ. Ἡ δική σας εἰρήνη καὶ ἀγάπη εἶναι τὸ πιὸ πειστικὸ κήρυγμα.

Ἡ ἐλπίδα μας

«Μὴ πεποίθατε ἐπ᾿ ἄρχοντας, ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία» (Ψαλμ. 145,3). Οἱ ἄνθρωποι, ὅσο ἅγιοι κι ἂν φαίνονται, εἶναι συνοδοιπόροι. Μόνος Σωτήρας εἶναι ὁ Χριστός. Ὅταν τὰ παιδιά σας τὸ ζήσουν αὐτό, θὰ τιμοῦν τοὺς πνευματικοὺς χωρὶς νὰ τοὺς λατρεύουν.

Δὲν ὑπάρχει «ἡμερολόγιο» μετανοίας

Ἡ Ἐκκλησία δὲν ὁρίζει ἕναν ἀριθμὸ ἐξομολογήσεων τὸν χρόνο, ὅπως ὁρίζεται μιὰ ὑποχρέωση. Ἡ ἐξομολόγηση δὲν εἶναι τυπικὴ ἐκκρεμότητα ποὺ «τακτοποιοῦμε». Εἶναι ἐπιστροφὴ στὸ σπίτι τοῦ Πατέρα, ὅπως ὁ ἄσωτος: «Πάτερ, ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου» (Λουκ. 15,18). Καὶ στὸ σπίτι τοῦ Πατέρα δὲν πηγαίνουμε μὲ πρόγραμμα, ἀλλὰ ὅποτε μᾶς λείπει.

Ὅσο πιὸ συχνά, τόσο πιὸ καθαρὰ βλέπουμε

Ὅποιος καθαρίζει συχνὰ τὸ τζάμι, βλέπει καὶ τὴ μικρὴ σκόνη. Ὅποιος τὸ ἀφήνει χρόνια, δὲν βλέπει πιὰ οὔτε τὴ λάσπη. Ἔτσι καὶ ἡ ψυχή: Ἡ τακτικὴ ἐξομολόγηση λεπταίνει τὴ συνείδηση καὶ μᾶς κάνει πιὸ προσεκτικούς. «Ἐὰν ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστι καὶ δίκαιος ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίσῃ ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας» (Α΄ Ἰω. 1,9).

Τί συνηθίζεται στὴν πράξη

• Ἀμέσως, ὅταν ἡ συνείδηση μᾶς ἐλέγχει γιὰ κάτι βαρύ. Δὲν περιμένουμε «τὴν ἑπόμενη φορά».
• Τακτικά, γιὰ πολλοὺς πιστοὺς μιὰ φορὰ τὸν μῆνα ἢ κάθε δύο μῆνες, ἀνάλογα μὲ τὸν ἀγῶνα τους.
• Ὁπωσδήποτε στὶς νηστεῖες: Στὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστή, στὸ Σαρανταήμερο τῶν Χριστουγέννων, στή νηστεία τῶν Ἀποστόλων καὶ στὸν Δεκαπενταύγουστο.
• Σὲ σταθμοὺς τῆς ζωῆς: Πρὶν ἀπὸ γάμο, σὲ ἀσθένεια, σὲ μεγάλες ἀποφάσεις.

Τὸ μέτρο τὸ δίνει ὁ πνευματικός

Ἡ πιὸ σωστὴ ἀπάντηση εἶναι: Ὅσο συχνὰ ὁρίσει ὁ πνευματικός σας, ποὺ γνωρίζει τὴν ψυχή σας. Ὁ Κύριος ἔδωσε στοὺς Ἀποστόλους καὶ στοὺς διαδόχους τους τὴν ἐξουσία: «ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς» (Ἰω. 20,23). Ὁ σταθερὸς πνευματικὸς πατέρας εἶναι ὁ καλύτερος γιατρός, γιατὶ γνωρίζει τὸ ἱστορικό μας.

Μὴ φοβηθεῖτε

Πολλοὶ ἀναβάλλουν τὴν ἐξομολόγηση ἀπὸ ντροπὴ ἢ ἐπειδὴ λένε: «Πάλι τὰ ἴδια θὰ πῶ». Τὰ ἴδια θὰ πεῖτε, ἀλλὰ ὄχι μὲ τὴν ἴδια καρδιά. Κάθε ἐξομολόγηση εἶναι ἕνα βῆμα, ἀκόμη κι ὅταν δὲν τὸ βλέπουμε. Ὁ Θεὸς δὲν κουράζεται νὰ συγχωρεῖ. Ἐμεῖς κουραζόμαστε νὰ ζητοῦμε συγχώρεση.

Πρῶτα ἀπ᾿ ὅλα: Ἡ κλήση

Ὁ μοναχισμὸς δὲν εἶναι φυγὴ ἀπὸ τὸν κόσμο οὔτε λύση σὲ μιὰ δυσκολία. Εἶναι ἀπάντηση σὲ μιὰ ἀγάπη. Ὁ Κύριος δὲν τὸν ἐπιβάλλει, ἀλλὰ τὸν προσφέρει: «Εἰ θέλεις τέλειος εἶναι… δεῦρο ἀκολούθει μοι» (Ματθ. 19,21), καὶ «ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω» (Ματθ. 19,12). Τὸ πρῶτο λοιπὸν ποὺ χρειάζεται μιὰ κοπέλα εἶναι μιὰ καρδιὰ ποὺ ποθεῖ νὰ ἀνήκει ὁλόκληρη στὸν Χριστό: «ἡ ἄγαμος μεριμνᾶ τὰ τοῦ Κυρίου, ἵνα ᾖ ἁγία καὶ σώματι καὶ πνεύματι» (Α΄ Κορ. 7,34).

Πνευματικὸς πατέρας καὶ διάκριση

Κανεὶς δὲν ἀποφασίζει μόνος του γιὰ κάτι τόσο μεγάλο. Ἡ κοπέλα χρειάζεται τακτικὴ ἐξομολόγηση καὶ ἕναν πνευματικὸ ποὺ τὴ γνωρίζει. Μαζί του θὰ διακρίνει ἂν ὁ πόθος της εἶναι ἀπὸ τὸν Θεὸ ἢ ἂν εἶναι ἐνθουσιασμὸς τῆς στιγμῆς, ἢ ἀκόμη φυγὴ ἀπὸ μιὰ πληγή.

Γνωριμία μὲ τὴ μοναστικὴ ζωή

Πρὶν ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἀπόφαση, καλὸ εἶναι νὰ ἐπισκεφθεῖ μοναστήρια καὶ νὰ μείνει σὲ αὐτὰ γιὰ λίγες ἡμέρες. Ἔτσι θὰ ζήσει ἀπὸ κοντὰ τὴν ἀκολουθία, τὸ διακόνημα καὶ τὴ σιωπή, θὰ μιλήσει μὲ τὴ Γερόντισσα καὶ θὰ δεῖ σὲ ποιὰ ἀδελφότητα ἀναπαύεται ἡ ψυχή της. Τὸ μοναστήρι εἶναι οἰκογένεια, καὶ ἡ Γερόντισσα εἶναι μητέρα. Χρειάζεται ἐμπιστοσύνη ἀπὸ τὶς δύο πλευρές.

Ἐλευθερία ἀπὸ ὑποχρεώσεις

Ἡ κοπέλα πρέπει νὰ εἶναι ἐνήλικη καὶ ἐλεύθερη: χωρὶς γάμο ἢ δέσμευση, χωρὶς χρέη, χωρὶς πρόσωπα ποὺ ἐξαρτῶνται ἀπὸ αὐτήν. Χρειάζεται ἐπίσης ἐπαρκὴς σωματικὴ καὶ ψυχικὴ ὑγεία, ὥστε νὰ σηκώσει τὸν ἀγῶνα τῆς κοινοβιακῆς ζωῆς.

Ἡ δοκιμασία

Ὅταν ἡ ἀδελφότητα τὴ δεχθεῖ, ἡ κοπέλα μένει στὸ μοναστήρι ὡς δόκιμη. Ἡ δοκιμασία δὲν εἶναι κάτι τό τυπικό. Εἶναι χρόνος γιὰ νὰ γνωρίσει ἡ ψυχὴ τὸν ἑαυτό της καὶ νὰ ἀσκηθεῖ στὴν ὑπακοὴ καὶ στὴν ταπείνωση. Οἱ ἱεροὶ κανόνες προβλέπουν συνήθως τριετῆ δοκιμασία πρὶν ἀπὸ τὴν κουρά της ρασοφορίας πού εἶναι τό δεύτερο στάδιο. Ὁ Κύριος μᾶς προειδοποιεῖ: «Οὐδεὶς ἐπιβαλὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾿ ἄροτρον καὶ βλέπων εἰς τὰ ὀπίσω εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Λουκ. 9,62).

Τὸ οὐσιαστικότερο

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος γράφει ὅτι ὁ μοναχὸς εἶναι «τάξις καὶ κατάστασις ἀσωμάτων ἐν σώματι ὑλικῷ» (Λόγος Α΄). Κανεὶς δὲν φτάνει ἐκεῖ μὲ τὶς δικές του δυνάμεις. Χρειάζεται ταπείνωση, ὑπομονὴ καὶ πολλὴ προσευχή. Ἂν ὁ Θεὸς καλεῖ, θὰ ἀνοίξει Ἐκεῖνος τὸν δρόμο. Καὶ ἂν τὸν ἀνοίξει, ἡ ψυχὴ θὰ βρεῖ μιὰ χαρὰ ποὺ ὁ κόσμος δὲν μπορεῖ νὰ δώσει.

Ὅποια κοπέλα αἰσθάνεται αὐτὸν τὸν πόθο, ἂς τὸν καταθέσει πρῶτα στὸν πνευματικό της. Καὶ ἂν τὸ θέλει, ὁ Θεός σίγουρα θά τῆς ἀνοίξει κάποια πόρτα Ἱερᾶς Μονῆς γιά νά εἰσέλθει.

Δὲν ὑπάρχει ἀντίφαση, ἀλλὰ σειρά

Ὁ ἴδιος Κύριος ποὺ εἶπε «Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν» (Ματθ. 7,7) μᾶς παρέδωσε καὶ τὴν προσευχὴ «γενηθήτω τὸ θέλημά Σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς» (Ματθ. 6,10). Τὰ δύο δὲν συγκρούονται. Τὸ πρῶτο μᾶς δείχνει τὴν ἀγάπη καὶ τὴ γενναιοδωρία τοῦ Πατέρα. Τὸ δεύτερο μᾶς δείχνει τὴ σωστὴ στάση τοῦ παιδιοῦ ποὺ ζητάει.

Ζητοῦμε ὡς παιδιά, ὄχι ὡς διεκδικητές "δικαιωμάτων"

Ὁ Κύριος ἐξηγεῖ ἀμέσως τί σημαίνει τὸ «αἰτεῖτε»: Κανένας πατέρας δὲν δίνει πέτρα στὸ παιδί του ὅταν τοῦ ζητάει ψωμί. «Πόσῳ μᾶλλον ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς δώσει ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν» (Ματθ. 7,11). Ἡ ὑπόσχεση λοιπὸν εἶναι ὅτι θὰ μᾶς δοθεῖ τὸ ἀγαθό, ὄχι ὁπωσδήποτε αὐτὸ ποὺ ἐμεῖς φανταστήκαμε. Ὁ καλὸς πατέρας δὲν δίνει στὸ παιδὶ τὸ μαχαίρι ποὺ ζητάει, γιατὶ τὸ ἀγαπᾶ.

Δὲν ξέρουμε πάντα τί νὰ ζητήσουμε

«Τὸ γὰρ τί προσευξόμεθα καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν», γράφει ὁ ἀπόστολος Παῦλος (Ρωμ. 8,26). Καὶ ὁ ἀπόστολος Ἰάκωβος: «αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖσθε» (Ἰακ. 4,3). Τὸ «γενηθήτω τὸ θέλημά σου» δὲν ἀκυρώνει τὸ αἴτημά μας. Τὸ καθαρίζει, ὥστε νὰ ζητοῦμε ἐκεῖνο ποὺ πράγματι μᾶς σώζει. Ὅπως λέει ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης: «ἐάν τι αἰτώμεθα κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ, ἀκούει ἡμῶν» (Α΄ Ἰω. 5,14).

Τὸ ὑπόδειγμα τῆς Γεθσημανῆ

Ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς ἑνώνει τὰ δύο στὴν πιὸ δύσκολη ὥρα: «Πάτερ μου, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν οὐχ ὡς ἐγὼ θέλω, ἀλλ᾿ ὡς σύ» (Ματθ. 26,39). Ζητάει μὲ εἰλικρίνεια, μὲ πόνο ἀνθρώπινο, καὶ ταυτόχρονα παραδίδεται. Αὐτὸ εἶναι ἡ τέλεια προσευχή: Λέμε στὸν Θεὸ ὅλη μας τὴν καρδιὰ καὶ ἀφήνουμε σὲ Ἐκεῖνον τὴν τελευταία λέξη.

Μιὰ πατερικὴ συμβουλή

Ὁ ὅσιος Νεῖλος, στὸ «Περὶ προσευχῆς» τῆς Φιλοκαλίας, συμβουλεύει νὰ μὴν προσευχόμαστε νὰ γίνουν τὰ δικά μας θελήματα, γιατὶ δὲν συμφωνοῦν πάντα μὲ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ νὰ λέμε ὅπως διδαχθήκαμε: «Γενηθήτω τὸ θέλημά σου ἐν ἐμοί».

Τί κερδίζει ἡ ψυχή

Ὅποιος ζητάει κάτι πού θέλει ἡ ψυχή του καὶ ταυτόχρονα λέει «γενηθήτω τὸ θέλημά σου» δὲν χάνει ποτέ. Ἂν ὁ Θεὸς δώσει αὐτὸ ποὺ ζήτησε, εὐχαριστεῖ. Ἂν δώσει κάτι ἄλλο, ἐμπιστεύεται ὅτι «οἶδε ὁ πατὴρ ὑμῶν ὧν χρείαν ἔχετε πρὸ τοῦ ὑμᾶς αἰτῆσαι αὐτόν» (Ματθ. 6,8). Ἔτσι ἡ προσευχὴ παύει νὰ εἶναι διαπραγμάτευση καὶ γίνεται σχέση ἐμπιστοσύνης. Καὶ τὸ μεγαλύτερο δῶρο ποὺ ὑποσχέθηκε ὁ Κύριος σὲ ὅσους ζητοῦν εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Θεός: «δώσει Πνεῦμα ἅγιον τοῖς αἰτοῦσιν αὐτόν» (Λουκ. 11,13).

Ἡ ὀλιγοψυχία εἶναι ἀδελφὴ τῆς ὀλιγοπιστίας

Ὅταν ὁ Πέτρος περπατοῦσε ἐπάνω στὰ κύματα, δὲν βούλιαξε ἐπειδὴ φύσηξε ἄνεμος. Βούλιαξε ἐπειδὴ πῆρε τὸ βλέμμα του ἀπὸ τὸν Χριστὸ καὶ τὸ ἔστρεψε στὸν ἄνεμο. Καὶ ὁ Κύριος, ἁπλώνοντας τὸ χέρι, τοῦ εἶπε: «Ὀλιγόπιστε, εἰς τί ἐδίστασας;» (Ματθ. 14,31).

Ἡ ὀλιγοψυχία ξεκινᾶ ἀκριβῶς ἔτσι: Κοιτάζουμε περισσότερο τὰ προβλήματα παρὰ Ἐκεῖνον ποὺ κρατάει στά χέρια Του τὴ ζωή μας.

Πρῶτο φάρμακο: τὸ βλέμμα στὸν Χριστό

Δὲν παλεύουμε τὴ μαυρίλα κατὰ μέτωπο, ἀναλύοντας ξανὰ καὶ ξανὰ τοὺς λογισμούς μας. Γυρίζουμε τὴν καρδιὰ πρὸς τὸν Χριστὸ μὲ μιὰ μικρὴ καὶ ἐπίμονη προσευχή: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με».

Δεύτερο φάρμακο: τὸ φορτίο τὸ ἀκουμπᾶμε στὸν Θεό

«Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέριμνάν σου, καὶ αὐτός σε διαθρέψει» (Ψαλμ. 54,23). Ἡ ὀλιγοψυχία μᾶς πείθει ὅτι ὅλα πέφτουν ἐπάνω μας. Ἡ πίστη μᾶς θυμίζει ὅτι «αὐτῷ μέλει περὶ ὑμῶν» (Α΄ Πέτρ. 5,7): Ὁ Θεὸς νοιάζεται γιὰ μᾶς.

Πῶς ἀποκτᾶται ἡ πίστη;

Ἡ πίστη δὲν εἶναι κτῆμα ποὺ τὸ ἀγοράζουμε μιὰ φορὰ γιὰ πάντα. Εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ, ποὺ τὸ ζητοῦμε καὶ τὸ καλλιεργοῦμε.

• Τὴ ζητοῦμε ταπεινά, ὅπως οἱ Ἀπόστολοι: «Πρόσθες ἡμῖν πίστιν» (Λουκ. 17,5). Ἢ ὅπως ὁ πονεμένος πατέρας τοῦ Εὐαγγελίου: «Πιστεύω, Κύριε· βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ» (Μάρκ. 9,24). Ἡ εἰλικρινὴς ὁμολογία τῆς ἀδυναμίας μας εἶναι ἤδη ἀρχὴ πίστεως.
• Τὴν τρέφουμε μὲ τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ. «Ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ» (Ρωμ. 10,17). Ἀρκεῖ λίγο Εὐαγγέλιο κάθε μέρα.
• Τὴ ζοῦμε μέσα στὴν Ἐκκλησία: μὲ τὴν ἐξομολόγηση, ποὺ ξαλαφρώνει τὴν ψυχή, καὶ μὲ τὴ Θεία Κοινωνία, ποὺ μᾶς ἑνώνει μὲ τὸν Χριστό.
• Τὴ δυναμώνουμε μὲ τὴ μνήμη. Θυμόμαστε πόσες φορὲς ὁ Θεὸς μᾶς βοήθησε στὸ παρελθόν. Ἡ εὐχαριστία εἶναι τὸ καλύτερο ἀντίδοτο στὴν ὀλιγοψυχία.

Ἕνα τελευταῖο

Μὴ φοβηθεῖτε ποὺ νιώθετε ἀδύναμοι. Ὁ Θεὸς δὲν ζητᾷ ἀπὸ ἐμᾶς μεγάλη πίστη ἀπὸ τὴν ἀρχή οὔτε νά κάνουμε θαύματα! Ζητάει συνεχῶς τὸ χέρι μας ἁπλωμένο πρὸς Αὐτόν, ὅπως τοῦ Πέτρου μέσα στὰ κύματα. Τὰ ὑπόλοιπα τὰ κάνει Ἐκεῖνος.